Gyaan Vigyana Yoga

Chapter Summary· अध्याय सारांश

In this chapter, Krishna explains how to truly know the divine by combining clear understanding with direct inner experience. He says that everything in the world comes from him, and that his energy is present in all things, while his deeper nature remains beyond ordinary sight. He also describes different kinds of people: some turn toward him with faith, while others get lost in selfish desires and fail to recognize the truth. The chapter teaches that real wisdom is not just learning ideas, but seeing the deeper reality behind life and staying connected to God.

इस अध्याय में श्रीकृष्ण बताते हैं कि ईश्वर को केवल सुनकर नहीं, बल्कि सही समझ और भीतर के अनुभव से जाना जाता है। वे कहते हैं कि संसार की हर चीज़ उन्हीं से उत्पन्न होती है और उनकी शक्ति सबमें मौजूद है, लेकिन उनका गहरा स्वरूप सामान्य दृष्टि से परे है। वे यह भी समझाते हैं कि कुछ लोग श्रद्धा से उनकी ओर बढ़ते हैं, जबकि कुछ लोग अपनी इच्छाओं में उलझकर सत्य को नहीं पहचान पाते। यह अध्याय सिखाता है कि सच्चा ज्ञान केवल जानकारी नहीं, बल्कि जीवन के पीछे छिपी गहरी सच्चाई को समझना है।

All 31 Verses· सभी श्लोक

1. 7.1श्रीभगवानुवाच |
2. 7.2ज्ञानं तेऽहं सविज्ञानमिदं वक्ष्याम्यशेषतः |
3. 7.3मनुष्याणां सहस्रेषु कश्चिद्यतति सिद्धये |
4. 7.4भूमिरापोऽनलो वायुः खं मनो बुद्धिरेव च |
5. 7.5अपरेयमितस्त्वन्यां प्रकृतिं विद्धि मे पराम् |
6. 7.6एतद्योनीनि भूतानि सर्वाणीत्युपधारय |
7. 7.7मत्तः परतरं नान्यत्किञ्चिदस्ति धनञ्जय |
8. 7.8रसोऽहमप्सु कौन्तेय प्रभास्मि शशिसूर्ययोः |
9. 7.9पुण्यो गन्धः पृथिव्यां च तेजश्चास्मि विभावसौ |
10. 7.10बीजं मां सर्वभूतानां विद्धि पार्थ सनातनम् |
11. 7.11बलं बलवतां चाहं कामरागविवर्जितम् |
12. 7.12ये चैव सात्त्विका भावा राजसास्तामसाश्च ये |
13. 7.13त्रिभिर्गुणमयैर्भावैरेभिः सर्वमिदं जगत् |
14. 7.14दैवी ह्येषा गुणमयी मम माया दुरत्यया |
15. 7.15न मां दुष्कृतिनो मूढाः प्रपद्यन्ते नराधमाः |
16. 7.16चतुर्विधा भजन्ते मां जनाः सुकृतिनोऽर्जुन |
17. 7.17तेषां ज्ञानी नित्ययुक्त एकभक्तिर्विशिष्यते |
18. 7.18उदाराः सर्व एवैते ज्ञानी त्वात्मैव मे मतम् |
19. 7.19बहूनां जन्मनामन्ते ज्ञानवान्मां प्रपद्यते |
20. 7.20कामैस्तैस्तैर्हृतज्ञानाः प्रपद्यन्तेऽन्यदेवताः |
21. 7.21यो यो यां यां तनुं भक्तः श्रद्धयार्चितुमिच्छति |
22. 7.22स तया श्रद्धया युक्तस्तस्याराधनमीहते |
23. 7.23अन्तवत्तु फलं तेषां तद्भवत्यल्पमेधसाम् |
24. 7.24अव्यक्तं व्यक्तिमापन्नं मन्यन्ते मामबुद्धयः |
25. 7.25नाहं प्रकाशः सर्वस्य योगमायासमावृतः |
26. 7.26वेदाहं समतीतानि वर्तमानानि चार्जुन |
27. 7.27इच्छाद्वेषसमुत्थेन द्वन्द्वमोहेन भारत |
28. 7.28येषां त्वन्तगतं पापं जनानां पुण्यकर्मणाम् |
29. 7.29जरामरणमोक्षाय मामाश्रित्य यतन्ति ये |
30. 7.30साधिभूताधिदैवं मां साधियज्ञं च ये विदुः |
31. 7.31ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु

FAQ· सामान्य प्रश्न